Nu de Parlementaire enquête van start is gegaan, wordt er van alle kanten een mistgordijn opgetrokken. De eerste interviews gaan over de eerste fase van de pandemie: de maatregelen. Ze konden niet streng genoeg zijn. Alma Tostmann zegt bijvoorbeeld:

Eén dag is in de beginfase van een pandemie een eeuw

Waarmee ze doelt op het moment dat de eerste lockdown werd afgekondigd, die zelfs een “intelligente lockdown” werd genoemd. Ernst Kuipers visualiseerde het proces met rijstkorrels die op een bord worden gedrapeerd.

Op het eerste vakje 1 korrel, op het tweede 2 korrels, op het derde 4 korrels enzovoorts. Dat ter illustratie hoe dat werkt bij het verspreiden van virussen.

Het onderstreept het exponentiële karakter van de pandemie. Als we een paar dagen eerder waren begonnen met de lockdown, was de pandemie eerder onder controle en had vele duizenden levens gespaard.

En terug naar het schaakbord: op deze wijze zou als we klaar zijn met verdelen van de rijstkorrels over het schaakbord, vakje 64 maar liefst 8.000.000.000.000.000.000 korrels bevatten, genoeg om de hele aarde te bedekken met rijstkorrels. Hier gaat dus iets mis met het voorbeeld.

Een vol schaakbord

Als elke rijstkorrel een besmetting zou zijn, dan zijn we klaar als er 18.000.000 korrels op het bord liggen (22 vakjes gevuld), meer Nederlanders zijn er niet. En als we één vakje teruggaan, dan hebben we 8.000.000 korrels (= besmettingen) en die zullen nooit precies de andere 10.000.000 Nederlanders besmetten. De epidemie remt dus vanzelf al veel eerder af. Epidemiologen beschrijven dat met een wiskundige formule die de Gompertz curve heet. Ook de eerste golf van de coronapandemie volgde deze curve tot aan de zomer.

De lockdown ging van start precies op het moment dat de besmettingen hun hoogtepunt hadden bereikt. Het proces van het vullen van het schaakbord zou iets langer duren, maar stopt uiteindelijk bij 18.000.000 rijstkorrels. Maar misschien ook ietsje eerder, maar het gaat zeker langer duren als lockdowns werken.

Flatten the curve

We kunnen in Nederland het experiment niet herhalen om hierover zekerheid te verkrijgen. Maar gelukkig is dit experiment er wel, want in België was de lockdown 3 dagen eerder ingevoerd en we kunnen dus daarmee vergelijken. Deze cijfers hebben we destijds verzameld:

“Flatten the Curve” in actie

In maart 2020 zien we het aantal ziekenhuisopnames in België en Nederland vrijwel tegelijk stijgen. Maar de Belgische cijfers stijgen wat langer door dan de Nederlandse. Dit lijkt dus het gevolg van de maatregelen die de besmettingen uitsmeren over langere tijd: Flatten the curve.

Het effect van de Belgische Flatten the curve lijken we in oktober opnieuw te zien. De opnamegolf duurt een week langer. Ook is het aantal ziekenhuisopnames in België meer dan het dubbele van dat in Nederland en dat is merkwaardig gezien het feit dat België minder inwoners heeft dan Nederland. Maar de verklaring is dat België het dubbele aantal ziekenhuisbedden heeft in vergelijking met Nederland. Meer bedden, dus het aantal opnames kan makkelijker stijgen.

Rijstkorrels

Maar Kuipers ziet iets heel anders. Hij ziet alleen de exponentiële stijging langzamer stijgen, terwijl de lockdown juist op de top van het aantal besmettingen werd gedaan. Het zal hem frustreren dat het RIVM niet bereid is deze berekening te verifiëren.

Tijd kopen

Rijstkorrels als wetenschappelijk instrument. Een Gompertz curve een beetje platdrukken zou tot gevolg hebben dat we “tijd kopen”, waarin we geneesmiddelen en vaccins kunnen ontwikkelen. Dat is waar een deel van de wetenschappers nu staat.

Alma Tostmann stelde dus dat één dag in de beginfase van een pandemie een eeuw is. Ernst Kuipers vertaalt dat naar 4000 doden minder. Dat hadden we dus in België moeten zien. Maar liefst 3 dagen extra lockdown dus drie eeuwen verschil. De cijfers zouden duidelijke taal moeten spreken:

Dat is dan weer gek. In België 5% meer oversterfte in het eerste corona halfjaar. Tot eind maart 2020 liep de oversterfte nog gelijk op. Vanaf de lockdown in België was daar duidelijk meer oversterfte.

Bij de tweede golf ging België opnieuw eerder over op een strengere lockdown eind oktober en weer was er in België meer oversterfte en meer dan het dubbele aantal ziekenhuisopnames.

Tostmann en Kuipers hebben “consensus”

En dat terwijl Tostmann en Kuipers “consensus” hebben: bij lockdown telt elke dag en dat scheelt duizenden doden. Een hypothese waarover weliswaar consensus is bij hen, maar die dus niet past bij de waarnemingen in de ziekenhuizen.

Het RIVM rapport

Tostmann en kuipers lijken zich te baseren op een RIVM-rapport uit 2024: “Epidemiologische impact en effectiviteit van COVID-19-maatregelen”. Volgens dit rapport zou het drie dagen later invoeren van het eerste pakket coronamaatregelen tijdens de eerste golf hebben geleid tot meer dan een verdubbeling van het aantal dagelijkse sterfgevallen op de piek.

Het rapport zegt niet expliciet hoeveel effect drie dagen eerder invoeren zou hebben gehad. Wel staat erin dat:

“Hoe sneller ze na het begin van de eerste coronagolf werden ingevoerd, hoe meer sterfgevallen zijn voorkomen.”

Daaruit volgt dat drie dagen eerder ingrijpen waarschijnlijk substantieel minder sterfte had opgeleverd, maar het RIVM heeft daarvoor geen exacte berekening gepubliceerd. Volgens een recent artikel van Nieuwsuur heeft het RIVM juist aangegeven die “omgekeerde rekensom” niet te hebben gemaakt, omdat die volgens hen te hypothetisch zou zijn.

Het zou dus kunnen dat maatregelen de sterfte op de top van de curve hebben voorkomen en dat is ook in lijn met wat het RIVM al in april 2020 publiceerde: Flatten the Curve.

Minder overlijdens op de top, maar wel een langere duur van de epidemie. Een oud epidemiologisch principe. Maar Tostmann en Kuipers presenteren dit dus als een reductie op sterfte over de gehele corona periode. Dat is dus pertinent niet wat RIVM heeft beweerd en ook geweigerd heeft daarvoor berekeningen te doen.

Al in 2021 schreef Anton Theunissen dit artikel: 80 rapporten over lockdowns samengevat. Een statistische analyse van het effect van maatregelen is hier te lezen: De paradox van de maatregelen.

Zou de politiek in staat zijn rijstkorrels te onderscheiden van het natuurlijke verloop van een Gompertz curve?